Het Orthodox Psalter

Met de uitgave van het Orthodox Psalter met Griekse en Slavische miniaturen komt er een lang gekoesterde droom in vervulling. Rector Michael Bakker van het St Irenaeus Instituut zag tien jaar geleden hoe een editie met miniaturen in het Kerkslavisch werd voorbereid en hoopte sinds die tijd op een Nederlandse versie. Eerst moesten de Psalmen echter nog uit het Grieks naar het Nederlands vertaald worden. Het Orthodox Psalter bevat deze vertaling (De Psalmen van de Vroege Kerk, 2024) plus de eerste negen Bijbelse Oden (nieuw vertaald voor deze uitgave) en miniaturen rondom de tekst.

Er bestond een type psalterhandschriften met in de marges naast de tekst illustraties die met de tekst of de interpretatie daarvan te maken hadden. Hierdoor worden vaak de christologische en psychologische interpretaties van de Psalmen expliciet zichtbaar. Deze miniaturen zijn door de Russische iconenschilder Natalia Petrovna Ermakova (1939-2021) minutieus digitaal gerestaureerd op basis van Griekse en Slavische geïllustreerde psalterhandschriften. Natalia Ermakova had een speciale band met Nederland, en heeft voor verschillende kerken in Nederland iconen geschilderd, waaronder de heilige Nikolaas van Myrakerk in Amsterdam. Oksana Skochko-Lebedeva heeft de miniaturen nog uitvoerig nabewerkt en de vormgeving van de uitgave verzorgd.

Het Orthodox Psalter met Griekse en Slavische miniaturen wordt mede mogelijk gemaakt door het Sormani Fonds, Stichting Oudchristelijke Studiën, de A.A. Brediusstichting en de Iona stichting.

Presentatie

De presentatie van het Orthodox Psalter vond plaats naast een door Natalia Ermakova geschilderde icoon, van de Heiligen van de Lage Landen. De band die zij met Nederland had, die door de verschijning van het Orthodox Psalter alleen maar wordt versterkt, was hierdoor goed zichtbaar.

De presentatie werd muzikaal geopend met een uitvoering van Ode 1 (het lied van Mozes bij de uittocht) uit het Orthodox Psalter door leden van het kerkkoor van de Nikolaas van Myraparochie. Na deze mooie opening introduceerde de voorzitter van de stichting Sint Irenaeus Orthodox Theologisch Instituut, Kathi Hansen-Löve het programma van de dag en de uitgaven. Naast het Orthodox Psalter kwamen in samenwerking tussen het St Irenaeus Instituut en het NBG op 23 oktober ook twee vertalingen van moderne Orthodoxe theologie uit: Zoals in de Schriften staat (John Behr) en Een inleiding tot de Oosters-orthodoxe theologie (Andrew Louth). Vader John Behr kreeg door Rieuwerd Buitenwerf, de directeur van het NBG, het eerste exemplaar van de Nederlandse vertaling van zijn boek uitgereikt. Vader Andrew Louth was helaas door vliegtuigproblemen verhinderd.

Het Orthodox Psalter heeft een lange voorgeschiedenis, die begon toen vader Michael Bakker meer dan 10 jaar geleden het begin van een Kerkslavische editie met miniaturen zag. Hij heeft ons vol enthousiasme deze voorgeschiedenis verhaald en over de speciale band die Natalia Ermakova met Nederland had verteld. Omdat zij de verschijning van haar werk niet meer heeft kunnen meemaken, is het Orthodox Psalter is aan haar opgedragen. Het eerste exemplaar werd door vader Michael uitgereikt aan Natalia Ermakova’s zoon, Alexei Ermakov, die al lange tijd in Nederland woont en deze uitgave van harte heeft ondersteund. Voor veel mensen was dit een bijzonder moment.

In een muzikaal intermezzo werden delen van Ode 7 en 8 (de lofzang van Ananías, Azarías en Misaël) ten gehore gebracht, voorafgegaan door een introductie op het liturgische gebruik van de Oden in de Orthodoxe traditie. Vader Joan Lena, expert in de Orthodoxe liturgie en staflid van het St Irenaeus Instituut, heeft verteld hoe het komt dat de Oden vaak samen met de Psalmen werden overgeleverd en welke connectie zij hebben met de diensten zoals ze nu in de Orthodoxe kerk worden gevierd. Ze hebben met name in de metten (de ochtenddienst) en bij de vespers van de feesten een belangrijke rol.

Hierna werden de aanwezigen meegenomen op een reis langs de miniaturen in het Orthodox Psalter. Menna Rempt, lid van het vertaalteam van het Orthodox Psalter en staflid van het St Irenaeus Instituut, gaf een inkijkje in de grote verscheidenheid aan miniaturen. Van afbeeldingen die de historische context waarin de geïllustreerde psalters zijn ontstaan duidelijk maken tot prachtige weergaven van christologische interpretaties van de Psalmen: in het Orthodox Psalter is enorm veel te ontdekken.

De middag werd muzikaal afgesloten met Ode 9: het Magnificat, dat ook in de westerse tradities een belangrijke rol heeft. Hierna was er de mogelijkheid om onder het genot van een hapje en drankje met elkaar na te praten en natuurlijk om de uitgaven aan te schaffen.