De Psalmen van de Vroege Kerk (2024)
De Psalmen van de Vroege Kerk is een Nederlandse vertaling van de Psalmen met de tekst van de Septuaginta als basis. Deze Griekse vertaling van het Oude Testament is ruim voor de geboorte van Jezus Christus in Alexandrië gemaakt en is sinds de Vroege Kerk voor de meeste Orthodoxe kerken maatgevend. Deze uitgave probeert de poëzie van de Psalmen in hedendaagse taal te ontsluiten, met behoud van kernwoorden uit de christelijke traditie zoals ‘zalig’, ‘genade’ en ‘barmhartig’.
De Psalmen van de Vroege Kerk biedt iedereen de mogelijkheid om kennis te maken met de tradities van de Vroege Kerk. De icoon op de omslag geeft de sleutel tot de ‘christologische’ manier van lezen van de eerste christenen: psalmdichter David verhaalt over Christus die voor hem is èn na hem komt. De inleiding vertelt over de ‘psychologische’ interpretatie van de woestijnvaders en -moeders: de vijanden waarover de Psalmen spreken zijn dan de geestelijke demonen waarmee men worstelt. De bijlagen bieden zicht op het liturgisch gebruik in het getijdengebed in Oost en West en het gebruik van de Psalmen in persoonlijk gebed.
Op 8 november 2024 is De Psalmen van de Vroege Kerk op een feestelijk mini-symposium gepresenteerd. Lees hier het verslag van de presentatie.
In maart 2025 is De Psalmen van de Vroege Kerk als audioversie uitgekomen. De Psalmen worden in deze audioversie gereciteerd gelezen, zoals ook tijdens de dienst. Hierdoor is het erg geschikt om te gebruiken om invulling te geven aan een gebedsmoment in een druk leven.
Vertalingen
Veel belangrijke patristische en theologische teksten zijn helaas nog niet in een toegankelijke, Nederlandse uitgave beschikbaar. Het St Irenaeus instituut wil aan de behoefte van veelal jonge mensen met interesse in de Orthodoxe tradities voldoen door deze teksten te vertalen.
Een inleiding tot de Oosters-orthodoxe theologie (2026)
Andrew Louth
Met dit toegankelijke boek laat aartspriester en professor emeritus Andrew Louth u kennismaken met de Oosters-orthodoxe theologie. De lezingen die hij hierover gaf aan de Vrije Universiteit zijn gebundeld tot een heldere inleiding tot de leer en gebruiken van Oosters-orthodoxe christenen.
De afgelopen jaren is de interesse in de Orthodoxe traditie sterk gegroeid, vooral onder jonge gelovigen. Deze Nederlandse vertaling speelt in op die behoefte en biedt een toegankelijke manier om een christelijk geloof te ontdekken dat rechtstreeks voortkomt uit de Vroege Kerk.
Centraal in het boek staat de ontmoeting tussen mens en God in gebed. Louth verrijkt zijn uitleg met citaten uit liturgische en vroegchristelijke teksten en put daarbij uit de rijke traditie van de ongedeelde kerk.
Vader Andrew Louth is een gerenommeerd academisch theoloog die vooral veel heeft gepubliceerd over Oosters-orthodoxe kerkvaders en kerkgeschiedenis. Hij is Fellow van de British Academy en emeritus hoogleraar Patristiek aan Durham University. Hij is als honorary fellow verbonden met het St Ireneaus Instituut. In dit uitzonderlijke boek opent hij op een toegankelijke en persoonlijke manier de rijkdommen van de Orthodoxe traditie.
Een inleiding tot de Oosters-orthodoxe theologie is verkrijgbaar vanaf 23 oktober. Via onderstaande knop kunt u alvast een exemplaar reserveren.
Zoals in de Schriften staat (2026)
John Behr
In Zoals in de Schriften staat onthult John Behr een vorm van christelijke theologie die we vandaag de dag niet meer gewend zijn, maar die teruggaat op het vroegste christendom. Hij komt met nieuwe inzichten die diep in de christelijke traditie geworteld zijn.
Behr laat zien hoe de eerste christenen de Schriften lazen: in het licht van de kruisiging en opstanding van Christus. De opstanding onthult het mysterie dat al die tijd in de Schriften verborgen lag. Zo laat Christus zelf aan de Emmaüsgangers zien hoe de Wet, Psalmen en Profeten naar Hem verwijzen. Zijn komst was geen ‘plan B’ na de zondeval, maar hoorde vanaf het begin bij Gods plan.
Voor deze vertaling zijn veel Griekse teksten opnieuw of voor het eerst naar het Nederlands vertaald. De tekst is geen lichte kost, maar wie zich erin verdiept wordt rijkelijk beloont.
Vader John Behr is Fellow van de British Academy en bekleedt een koninklijke leerstoel aan de Universiteit van Aberdeen. Hij is als hoogleraar Orthodoxe theologie aan de Radboud Universiteit verbonden met het St Irenaeus Instituut.
Zoals in de Schriften staat is verkrijgbaar vanaf 23 oktober. Via onderstaande knop kunt u alvast een exemplaar reserveren.
Met de uitgave van het Orthodox Psalter met Griekse en Slavische miniaturen kunnen wij een lang gekoesterde droom laten uitkomen. Rector Michael Bakker van het St Irenaeus Instituut zag tien jaar geleden hoe een editie met miniaturen in het Kerkslavisch werd voorbereid en hoopte sinds die tijd op een Nederlandse versie. Eerst moesten de Psalmen echter nog uit het Grieks naar het Nederlands vertaald worden. Het Orthodox Psalter bevat deze vertaling (De Psalmen van de Vroege Kerk, 2024) plus de eerste negen Bijbelse Oden (nieuw vertaald voor deze uitgave) en miniaturen rondom de tekst.
In psalterhandschriften was het gebruikelijk dat er in de marges naast de tekst illustraties stonden die met de tekst of de interpretatie daarvan te maken hadden. Hierdoor worden vaak de christologische en psychologische interpretaties van de Psalmen expliciet zichtbaar
De Russische kunstenares Natalia Petrovna Ermakova (1938-2021), van wie iconen in verschillende kerken in Nederland hangen, heeft digitale restauraties gemaakt van de miniaturen in o.a. het Kievse Psalter, die de basis vormen voor deze prachtige uitgave.
Het Orthodox Psalter met Griekse en Slavische miniaturen wordt mede mogelijk gemaakt door het Sormani Fonds, Stichting Oudchristelijke Studiën, de A.A. Brediusstichting en de Iona stichting.
Het Orthodox Psalter met Griekse en Slavische miniaturen verschijnt op 23 oktober in beperkte oplage bij het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap. Zorg dat u niet misgrijpt en reserveer een exemplaar via onderstaande knop!
Op komst
Bidden met de Vroege Kerk is een vervolg op De Psalmen van de Vroege Kerk, in dezelfde stijl.
Deze uitgave bevat een verkort Byzantijns horologion. Door achtergrondinformatie over de gebedstraditie en gebruik is het zonder specialistische voorkennis te gebruiken voor persoonlijk gebed, en ook zeker interessant voor eenieder met interesse in de Oosters-orthodoxe gebedstraditie. Ook bevat het de 14 Bijbelse Oden.
Het Bijbelboek Oden in de Septuaginta bestaat grotendeels uit poëzie uit het Oude en Nieuwe Testament. In Griekse handschriften werden de Oden meestal samen met de Psalmen overgeleverd. Oden als het Magnificat (‘Mijn ziel verheft de Heer’) en Nunc Dimittis (‘Nu laat U, Heer, uw dienaar gaan’) spelen een belangrijke rol als liturgische teksten in Oost en West.
Samen met De Psalmen van de Vroege Kerk is het met deze uitgave mogelijk om in het dagritme van de Vroege Kerk te bidden en haar rijkdom en diversiteit te ervaren.
Een natuurlijk vervolg op De Psalmen van de Vroege Kerk zijn de boeken van het Nieuwe Testament waarin deze veelvuldig worden geciteerd. Pragmatisch is om ons eerst te richten op de perikopen die tijdens Orthodoxe kerkdiensten worden gelezen en dan vooral die op zon- en feestdagen. Een goede basis hiervoor achten wij de Nieuwe Bijbelvertaling 2021. Hierin brengen we een beperkt aantal wijzigingen aan: de Psalmcitaten komen uit onze vertaling, de Griekse grondtekst is de ‘Byzantijnse’ en een theologisch begrip als ‘vlees’ (dat ook in de patristische en liturgische teksten wordt gebruikt) houden we in stand.